Kurumların boş kadrolarının doldurulamamış olması veya doldurulduğu halde ilgili personelin geçici bir süre görevinden ayrıldığında hizmetin yürütümünde aksamalara meydan verilmemesi için vekalet müessesesi işletilebilmektedir.

VEKALET NEDİR? Vekalet, kavram olarak birinin yerine bakmak, onun adına görev üstlenme biçiminde tanımlanır. Personel yönetimi açısından ise, kamu hizmetlerinin sürekliliği ilkesi bağlamında, söz konusu faaliyetlerin aksamasının önüne geçilmesi için sürekli veya geçici olarak boşalan kadrolara başka kişilerin görevlendirilmesi şeklinde tanımlanabilir. (Kazancı 2007:4)

Vekalet, dolu ve boş kadrolara vekalet olmak üzere ikiye ayrılır. 657 sayılı Kanun’un 86 ve 175 inci maddelerine dayanılarak işletilen vekalet müessesesinin bazı koşulları vardır. 
Bu koşullar; 
1- Vekilin memur olması,
2- Vekalet Edilen Kadronun Memur Kadrosu Olması
3- Vekilin Asilde Aranan Koşulları Taşıması
4- Atama Prosedürüne Uyulması
5- Vekaletin Kamu Hizmetine Yönelik Olması
6- Vekalet Görevinin Fiilen Yapılması
7- İstisnai bir müessese olan vekaletin süreklilik kazandırılarak kurumsallaştırılmamasıdır.

Kamu Personel Yönetiminde iş ve işlemlerin aksatılmadan yürütülmesi için düzenlenen vekalet müessesesi, aşağıda maddeler halinde belirtilen sorunlar sebebiyle amacını aşmıştır.

1- Boş kadrolara sınav açılarak kadro görevlerinin kadrolu personel eliyle yürütülmesi genel ilke iken, istisnai bir müssese olan vekalet süreklilik kazandırılarak kurumsallaştırılmıştır.

2- Denetim personeli açığına rağmen, denetim elemanlarına da vekalet görevi verildiğinden, her iki kadronun işgal edilmesi sonucunda, hiyerarşik yapıda ve iş bölümünde aksaklıklar yaşanmasına neden olunmuştur. 

3- Vekalet müessesesinde, asilde aranan şartların yerine getirilmesi gerekirken, asilde aranan şartları taşımayanlar arasından da anılan Kanun’un 175 inci maddesine dayanılarak yapılan ödemelerden faydalandırmadan görevlendirme yapılabilmektedir.

4- Vekalet müessesesiyle, mevzuat konusundaki haklı itirazları bile görevden alınma endişesi taşıyan personele tehdit unsuru olarak kullanılmaktadır. 

5- Herhangi bir kriter veya yarışma sınavına dayanmadan idarenin takdiriyle işletilen vekalet müessesesi idare hukukunda kazanılmış hak olarak değerlendirilmediğinden, vekaletin süreklilik kazandırılması sebebiyle kazanılmış hak algısına sebep olmaktadır.

İnsan kaynakları yönetiminde, genel ilke ve kuralların yanı sıra idarenin belirleyeceği usul ve esaslarla görevlerin kadrolu personel eliyle yürütülmesi esastır. Vekaletin amacı dışında kullanılması; personel arasında huzursuzluğa, kurumsal kültürün zarar görmesine, idareye olan güvenin azalarak kurumsal barışın zedelenmesine neden olmuştur.

Sonuç olarak, görevlerin kadrolu personel eliyle yürütülmesi ilkesi çerçevesinde, vekalet müessesesinin amacı dışında kullanılmaması hayati önem taşımaktadır. 

Bu çerçevede, “etkin denetim hedefi” çerçevesinde denetim elemanlarına verilen vekalet görevlerine son verilmesi veya iki kadrodan birisinin seçilmesinin sağlanması, vekalet müessesesinin süre sınırıyla korunması (6 ayı geçmemeli), asilde aranan şartlara haiz olmayan personele kesinlikle vekalet verilmemesinin uygun olacağı düşünülmektedir. 

Feyzullah AKTAŞ
Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Uzmanı
Sosyal Güvenlik Şefleri Derneği Başkanı